Aileyi anlamak, toplumu anlamaktan geçer!

İŞTE HÜSEYİN PEHLİVAN'IN O YAZISI

Aileyi anlamak, toplumu anlamaktan geçer!

Aile danışmanlığında sosyolojinin yeri üzerine bir değerlendirme

Aile, yalnızca aynı çatı altında yaşayan bireylerden oluşan bir yapı değildir. İçinde yaşadığımız toplumun değerlerini, kültürel kodlarını, ekonomik koşullarını, değişen yaşam biçimlerini ve kuşaklar arasındaki ilişkileri taşıyan canlı bir toplumsal kurumdur. Bu nedenle aileyi anlamaya çalışırken yalnızca bireylerin duygu ve düşüncelerine değil, onları biçimlendiren toplumsal çevreye de bakmak gerekir.

Bugün aileler; ekonomik güçlüklerden kuşak çatışmalarına, değişen evlilik ve ebeveynlik rollerinden dijitalleşmenin ilişkilere etkisine, göçten kentleşmeye kadar çok sayıda değişkenin etkisi altında yaşamlarını sürdürüyor. Eşler arasındaki bir anlaşmazlığın arka planında işsizlik, gelir dağılımı, toplumsal cinsiyet rolleri, aile büyükleriyle ilişkiler veya kültürel beklentiler bulunabiliyor. Bir çocuğun yaşadığı güçlüğü değerlendirirken de yalnızca çocuğun bireysel özelliklerine değil; aile ortamına, okuluna, akran ilişkilerine ve içinde bulunduğu sosyal koşullara bakmak gerekiyor.

Tam da bu noktada sosyoloji, aile danışmanlığının önemli bilgi kaynaklarından biri olarak karşımıza çıkıyor.

Aile danışmanlığı, farklı bilim dallarının bilgi ve yöntemlerinden yararlanan disiplinler arası bir alandır. Psikoloji bireyin duygu, düşünce ve davranışlarını anlamamıza katkı sunarken; sosyal hizmet bireyin ve ailenin ihtiyaçlarını, kaynaklarını ve sosyal destek mekanizmalarını değerlendirmemizi sağlar. Tıp ve ilgili sağlık bilimleri gerekli durumlarda sağlık boyutunun ele alınmasına yardımcı olur. Sosyoloji ise aileyi toplumsal yapının içinde değerlendirerek bireysel sorunların sosyal, kültürel ve ekonomik arka planını görünür kılar.

Bu yaklaşımlar birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlayan bilgi alanlarıdır.

Nitekim sosyolojinin aileye ilişkin temel çalışma alanları arasında aile yapıları, evlilik, boşanma, akrabalık ilişkileri, toplumsal roller, kuşaklar arası ilişkiler, toplumsal değişme, göç ve aile içindeki güç ilişkileri yer alır. Bu konular, aile danışmanlığında ele alınan pek çok meselenin doğrudan toplumsal boyutunu oluşturur.

Anthony Giddens’ın toplumsal dönüşüm üzerine çalışmaları, aile ve yakın ilişkilerin toplumsal değişimden bağımsız düşünülemeyeceğini ortaya koyar. Urie Bronfenbrenner’in ekolojik yaklaşımı ise bireyin gelişiminin aile, okul, yakın çevre ve daha geniş toplumsal sistemlerle etkileşim içinde şekillendiğine dikkat çeker. Bu bakış açıları, aileyle yürütülen çalışmalarda bireyi çevresinden koparmadan değerlendirmenin önemini gösterir.

Yeni yönetmelik, yeni bir tartışma

7 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan Aile Danışma Merkezleri Yönetmeliği, aile danışmanlığı alanında eğitim ve çalışma koşullarını yeniden düzenledi. Yönetmeliğin 17. maddesinde aile danışmanı olarak görev alabilecek kişiler için belirli lisans alanlarının ardından ilgili lisansüstü eğitim koşulu getirildi. Bu düzenlemede psikoloji, rehberlik ve psikolojik danışmanlık, sosyal hizmet, tıp ve çocuk gelişimi alanları sayılırken sosyoloji lisans mezunları yeni yeterlilik listesinde yer almadı.

Elbette aile danışmanlığı hizmetlerinde niteliğin artırılması, mesleki standartların güçlendirilmesi, danışan haklarının korunması ve hizmetlerin bilimsel temelde yürütülmesi hepimizin ortak beklentisidir. Bu hedeflere ulaşmak için eğitim koşullarının ve mesleki yeterliliklerin belirlenmesi anlaşılabilir bir ihtiyaçtır.

Ancak burada üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir konu bulunmaktadır: Aileyi toplumsal bir kurum olarak inceleyen, aile yapısındaki değişimleri araştıran ve birey ile toplum arasındaki ilişkiyi bilimsel yöntemlerle ele alan sosyoloji, aile danışmanlığı alanının yeni yeterlilik çerçevesinde neden yer almamıştır?

Bu soruyu herhangi bir meslek grubunu dışlamak veya başka bir alanın katkısını küçümsemek amacıyla sormuyoruz. Tam tersine, aile danışmanlığının çok boyutlu niteliğini korumak ve geliştirmek amacıyla soruyoruz.

Bir mesleğin alana katkısı yalnızca unvanıyla değil; aldığı eğitim, kazandığı bilgi, uygulama becerisi, etik sorumluluğu ve süpervizyon desteğiyle değerlendirilmelidir. Bu nedenle sosyoloji mezunlarının aile danışmanlığı alanındaki konumunun da eğitim içerikleri, mesleki yeterlilikler ve uygulama deneyimleri dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğine inanıyorum.

Geçmişin birikimi, geleceğin düzenlemesi

Yeni Yönetmeliğin geçici 2. maddesinde, yürürlük tarihinden önce belirlenen koşulları taşıyan ve 450 saatlik aile danışmanlığı eğitimini tamamlayarak sertifika almış sosyoloji mezunları için iki yıllık bir geçiş süresi öngörülmüştür. İlgili eğitim programlarına önceden kayıt yaptırmış olanlar için ise eğitimi tamamlamaları şartıyla üç yıllık bir süre tanınmıştır.

Bu geçiş hükmü, geçmişte alınmış eğitimlerin ve edinilmiş mesleki birikimin bütünüyle göz ardı edilmediğini göstermektedir. Bununla birlikte geçiş süresinin sınırlı olması, sosyoloji mezunlarının gelecekte aile danışmanlığı alanında nasıl bir konumda yer alacağı sorusunu da gündemde tutmaktadır.

Burada asıl ihtiyaç, geçmişte eğitim almış kişilerin kazanımlarını koruyan, gelecekte bu alanda yetişecek sosyoloji mezunlarının da hangi akademik ve uygulamalı koşullarla mesleğe katılabileceğini açıkça ortaya koyan, öngörülebilir bir çerçevedir.

Üniversitelerin ilgili bölümleri, meslek örgütleri ve kamu kurumları arasında yürütülecek bilimsel ve yapıcı bir değerlendirme süreci, bu konuda önemli bir katkı sağlayabilir. Sosyoloji eğitiminin aile danışmanlığı alanına hangi yeterliliklerle katkı sunabileceği; lisans dersleri, lisansüstü eğitim, uygulama ve süpervizyon boyutlarıyla ele alınabilir.

Mesele bir unvan değil, aileyi bütün yönleriyle anlayabilmektir

Aile danışmanlığı hizmetlerinin merkezinde insan ve aile vardır. Bu hizmetin niteliği, farklı disiplinlerin birbirleriyle yarışmasıyla değil, bilimsel bilgi ve mesleki sorumluluk çerçevesinde iş birliği yapmasıyla gelişir.

Bir ailede yaşanan sorunu yalnızca bireysel bir güçlük olarak değerlendirmek, bazen sorunun önemli bir bölümünü gözden kaçırmamıza neden olabilir. Çünkü birey, içinde yaşadığı toplumdan bağımsız değildir. Ailenin ekonomik koşulları, sosyal çevresi, kültürel değerleri, eğitim olanakları ve toplumsal ilişkileri, aile yaşamını doğrudan etkiler.

Sosyolojinin aile danışmanlığına katkısı da tam olarak burada anlam kazanır: Bireyi toplumun, aileyi toplumsal değişimin, aile içindeki ilişkileri ise daha geniş sosyal koşulların içinde değerlendirmek.

Bu nedenle tartışmayı “Hangi meslek alanı daha önemlidir?” sorusuna indirgemek yerine, “Ailelere sunulan hizmeti hangi bilimsel bilgi ve mesleki yeterliliklerle daha nitelikli hâle getirebiliriz?” sorusu etrafında yürütmeliyiz.

Aile danışmanlığının geleceği, bilim dalları arasında sınırlar yükseltmekten değil; her disiplinin bilgi birikimini doğru yerde ve doğru yetkinlikle değerlendirmekten geçmektedir.

Çünkü aileyi anlamak, yalnızca aile bireylerini dinlemek değildir. Onların yaşadığı toplumu, taşıdığı değerleri, karşılaştığı güçlükleri ve içinde bulunduğu koşulları da anlayabilmektir.

Aileyi anlamak için toplumu anlamak gerekir. Toplumu anlamanın bilimsel yollarından biri ise sosyolojidir.

Hüseyin Pehlivan Sosyolog/Aile Danışmanı

Kaynakça: Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press. Giddens, A. (1992). The transformation of intimacy: Sexuality, love and eroticism in modern societies. Stanford University Press.

Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.

Walsh, F. (2016). Strengthening family resilience (3rd ed.). The Guilford Press. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2026, 7 Kasım). Aile Danışma Merkezleri Yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 33423).

---

"Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve politikhaber.com.tr'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir."